شاید تا یک دهه پیش، جداسازی فیزیکی یا «Air-gap» تنها راهکار تضمینشده برای محافظت از سیستمهای کنترل صنعتی (ICS) و اسکادا (SCADA) بود. اما در سال ۲۰۲۵، با گسترش اینترنت اشیاء صنعتی (IIoT) و همگرایی لایههای IT و OT، این حریم امن به خاطرهای دور تبدیل شده است. اکنون زیرساختهای حیاتی، از شبکههای توزیع انرژی گرفته تا تأسیسات تصفیه آب، در برابر تهدیدات سایبری مدرن به شدت آسیبپذیر شدهاند.
بر اساس گزارش اخیر IBM X-Force در سال ۲۰۲۵، حملات سایبری به زیرساختهای صنعتی در مقایسه با سال ۲۰۲۳ رشد ۲۴ درصدی را تجربه کرده است. نکته هشداردهنده اینجاست که ۷۰ درصد از این حملات، از طریق دسترسی به شبکههای اداری و نفوذ عرضی (Lateral Movement) به بخشهای عملیاتی صورت گرفته است. این آمار نشان میدهد که تفکیک منطقی شبکه دیگر به تنهایی سد مستحکمی در برابر مهاجمان نیست.
تحلیلهای شرکت Mandiant در سال جاری میلادی تأیید میکند که گروههای APT با تغییر استراتژی، به جای تخریب مستقیم، بر «تداوم نفوذ» در سیستمهای PLC و HMI تمرکز کردهاند. بر اساس دادههای این شرکت، میانگین زمان اقامت (Dwell Time) مهاجمان در شبکههای OT به بیش از ۱۸۰ روز رسیده است. این یعنی مهاجمان پیش از آنکه اقدامی خرابکارانه انجام دهند، ماهها در لایههای کنترلیِ در حال فعالیت، نظارت و بسترسازی کردهاند.
گارتنر در گزارش وضعیت امنیت OT در سال ۲۰۲۵ هشدار میدهد که تا پایان سال جاری، بیش از ۴۰ درصد از سازمانهای تولیدی با حداقل یک وقفه عملیاتی ناشی از باجافزارهای هدفمند مواجه خواهند شد. در حالی که تصور عمومی بر این است که حملات سایبری صرفاً دادهها را سرقت میکنند، در دنیای ICS، هدف نهایی «دستکاری فرآیندها» است. تغییر در نرخ جریان، فشار مخازن یا زمانبندی رلههای حفاظتی، میتواند فجایع فیزیکی جبرانناپذیری ایجاد کند که فراتر از هرگونه خسارت مالی دیجیتال است.
چالش اصلی در این حوزه، عمر طولانی تجهیزات صنعتی است که اغلب با پروتکلهای قدیمی و ناامن طراحی شدهاند. بسیاری از دستگاههای موجود در خطوط تولید، امکان نصب کلاینتهای امنیتی یا بروزرسانیهای امنیتی استاندارد را ندارند. این شکاف تکنولوژیک باعث شده تا مهاجمان با استفاده از آسیبپذیریهای شناختهشده اما وصلهنشده (CVEs)، به راحتی کنترل سختافزارها را در دست بگیرند.
برای مقابله با این وضعیت، پارادایم «پاسخدهی» باید جایگزین مدلهای سنتی «پیشگیری» شود. پیادهسازی سیستمهای پایش مداوم (Continuous Monitoring) و استفاده از پروتکلهای ارتباطی امن و بومیسازی شده، تنها راه برای شناسایی رفتارهای غیرعادی در سطوح کنترل است. سازمانها باید بپذیرند که در معماری نوین صنعتی، امنیت یک وضعیت ایستا نیست، بلکه یک جریان پویا و درگیرانه است.
در نهایت، تداوم این تهدیدات مستلزم بازنگری در مدلهای دفاعی است که بر اساس استانداردهای بینالمللی مانند IEC 62443 تنظیم شدهاند. شرکتهای پیشرو اکنون به سمت مدل «Zero Trust» در لایه عملیاتی حرکت کردهاند تا هر گونه تبادل داده بین تجهیزات، پیش از تأیید نهایی، مسدود بماند. امنیت زیرساخت نه یک هزینه اضافی، بلکه تنها بیمهنامه موجود برای بقای چرخه تولید در عصر آشوبهای دیجیتال است.
متخصصان ما در اطلس فناوران رازبان با تکیه بر دانش بومی و استانداردهای روز جهانی، راهکارهای تخصصی را برای حفاظت از زیرساختهای حیاتی کشور ارائه میدهند.
